Depresyon geçiren kişilere psikiyatrik destek nasıl yapılır;
Depresyon yaşayan kişilere psikiyatrik destek sağlarken amaç, kişinin güvenliğini sağlamak, semptomları azaltmak, işlevselliği ve yaşam kalitesini iyileştirmek ve relapsleri önlemektir. Aşağıda adım adım, kanıta dayalı ve pratik yaklaşım özetlenmiştir.
Değerlendirme ve tanı
Ayrıntılı klinik görüşme: Semptomların süresi, şiddeti, başlama şekli, tetikleyiciler, günlük yaşam ve işlevsellik üzerindeki etkiler sorgulanır.
Tehlike değerlendirmesi: İntihar düşünceleri, planı, niyeti ve erişilebilirliğin değerlendirilmesi; kendine zarar verme riski ve akut kriz belirtisi varsa acil müdahale planı yapılır.
Tıbbi ve ilaç öyküsü: Tıbbi hastalıklar, hormonel bozukluklar, kullanılan ilaçlar (antihipertansifler, kortikosteroidler vb.) ve madde/alkol kullanımı sorgulanır.
Psikiyatrik eş tanılar: Anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, şizofreni spektrumu bozuklukları, PTSD, kişilik bozuklukları, dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu gibi durumlar göz önünde bulundurulur.
Ölçekler ve testler: Beck Depresyon Envanteri (BDI), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAM-D) veya PHQ-9 gibi standardize ölçekler kullanılabilir.
Tedavi planı oluşturma
Kişiye özel yaklaşım: Semptom şiddeti, hasta tercihi, yaşam koşulları, gebelik/emzirme, eşlik eden tıbbi durumlar ve önceki tedavi yanıtları göz önünde bulundurularak plan yapılır.
Bilgilendirme ve paylaşımlı karar verme: Tanı, tedavi seçenekleri, beklentiler, yan etkiler ve tedavi süresine dair açık ve anlaşılır bilgi verilir; hasta ve yakınlarıyla karar paylaşılır.
Farmakoterapi
İndikasyon: Orta-şiddetli veya ağır majör depresyon, ciddi işlevsellik kaybı, intihar riski ya da psikiyatrik eş tanının varlığında ilaç başlanması genellikle önerilir.
İlaç seçimi: SSRI (selektif serotonin geri alım inhibitörleri) genellikle ilk tercih; SNRI, mirtazapin, bupropion veya diğer antidepresanlar hasta profiline göre seçilir.
Başlangıç dozu ve titrasyon: Güvenli başlangıç dozu ve gerekirse kademeli artırma; terapötik etkinliğin genellikle 2–6 hafta içinde izlenmesi.
İzlem ve yan etki yönetimi: İlk haftalarda yan etkiler, 4–6 haftada etki değerlendirmesi; etkinlik yoksa doz artırımı, ilaç değiştirme veya ek tedavi düşünülür.
Tedavi süresi: İlk epizod için genellikle semptomların düzelmesinden sonra en az 6–9 ay idame tedavisi; tekrarlayan epizodlarda uzun süreli (1 yıl veya daha fazla) koruyucu tedavi gerekebilir.
Özel durumlar: Gebelikte, emzirme döneminde veya yaşlılarda ilaç seçimi özel dikkat gerektirir; etkileşimler ve metabolik etkiler göz önünde bulundurulmalıdır.
Psikoterapi
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Depresyonda kanıt düzeyi yüksek; olumsuz düşünce ve davranış örüntülerinin değiştirilmesine odaklanır.
Diyalektik Davranış Terapisi, Kişilerarası Terapi (IPT), Davranışsal Aktivasyon: Hastanın ihtiyaçlarına göre seçilir.
Kombine tedavi: Orta-ağır depresyonlarda ilaç + psikoterapi birlikteliği daha etkili olabilir.
Erişim ve uyum: Terapi sürecine motivasyon sağlama, tedaviye yapışmayı kolaylaştırma (hatırlatıcılar, aile desteği) önemlidir.
Acil durum yönetimi ve kriz müdahalesi
İntihar riski varsa.
