Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) yaşayan çocuklara ve ailelerine nasıl yardımcı olunur;
DEHB, çocuğun dikkatini sürdürmede, dürtü kontrolünde ve hareketliliğini düzenlemede zorluk yaşadığı nörogelişimsel bir durumdur. Hem çocuk hem de aile için yaşam kalitesini artırmak amacıyla uygulanabilecek bütüncül bir yaklaşım gereklidir.
Değerlendirme ve tanı
Ayrıntılı öykü: Gelişim, eğitim, aile, sağlık ve davranış öyküsünün alınması.
Klinik gözlem ve davranış ölçekleri: Ebeveyn ve öğretmen formları ile çocuğun farklı ortamlardaki davranışlarının değerlendirilmesi.
Eşlik eden durumların dışlanması: Öğrenme güçlüğü, anksiyete, depresyon, uyku bozuklukları, işitme/görme sorunları gibi nedenlerin araştırılması.
Gerektiğinde multidisipliner değerlendirme: Nöropsikolojik testler, eğitim değerlendirmesi ve pediatri/psikiyatri konsültasyonu.
Bilgilendirme ve aile eğitimi
DEHB doğası ve beklenen seyri hakkında net, anlaşılır bilgi verme.
Ebeveyn eğitim programları: Davranış yönetimi teknikleri, olumlu pekiştirme, hedef belirleme, tutarlılık ve yapılandırılmış rutin oluşturma.
Okul ile işbirliği: Öğretmene bilgilendirme, sınıf içi düzenlemeler (daha kısa görevler, ek zaman, oturma düzeni değişiklikleri) ve bireysel eğitim planları konusunda rehberlik.
Davranışsal müdahaleler
Yapılandırılmış rutin: Günlük programın görselleştirilmesi, net kurallar ve zaman çizelgeleri.
Olumlu pekiştirme: İstenilen davranışlar için anında ve belirgin ödüller.
Parçalara ayırma: Uzun görevlerin küçük, yönetilebilir parçalara bölünmesi.
Dikkat ve özdenetim becerilerinin öğretimi: Dikkati geliştiren oyunlar, kısa odaklanma egzersizleri, nefes ve gevşeme teknikleri.
Eğitimde uyarlamalar
Kısa ve net talimatlar, yazılı yönergeler.
Sınavlarda ek süre veya mola hakkı, dikkat dağıtıcı unsurların azaltılması.
Görevlerin sıralanması, önceliklendirme ve düzenli geri bildirim.
İlaç tedavisi (gerektiğinde)
İlaçlar DEHB semptomlarını azaltmada etkili olabilir; karar bireyselleştirilir.
Uygulanan ilaç türleri, doz ayarlamaları ve yan etkilerin takibi konusunda uzman gözetimi.
İlaç tedavisi, genellikle davranışsal ve eğitimsel müdahalelerle birlikte en iyi sonucu verir.
Psikoterapi ve beceri eğitimi
Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Özellikle ergenlerde dikkat yönetimi, dürtü kontrolü ve özdeğerlendirme becerileri için yararlı.
Sosyal beceri eğitimi: Arkadaş ilişkileri ve sosyal sorunların çözümü için grup veya bireysel çalışmalar.
Aile terapisi: Aile içi iletişim, disiplin stratejileri ve ebeveyn stresinin azaltılması.
Günlük yaşam ve yaşam tarzı düzenlemeleri
Düzenli uyku rutini: Yeterli ve tutarlı uyku DEHB semptomlarını olumlu etkiler.
Dengeli beslenme: Düzenli öğünler, işlenmiş gıda ve şeker alımının sınırlandırılması.
Fiziksel aktivite: Düzenli egzersiz dikkat ve davranış kontrolünü destekler.
Ekran süresi yönetimi: Sınırlı ve yapılandırılmış kullanım.
Aile desteği ve kaynaklar
Ebeveynlerin destek grupları ve danışmanlık hizmetleri ile duygusal yükün hafifletilmesi.
Okul ve sağlık profesyonelleri arasında koordinasyon sağlayarak sürekliliğin korunması.
Uzun vadeli takip: Semptomların izlenmesi, gelişime göre müdahalelerin uyarlanması.
